Automatyczne wykreślenie zastawu rejestrowego po 20 latach – co zmienia nowelizacja?
10 maja 2026 r. Rada Ministrów przyjęła projekt zmian w ustawie o zastawie rejestrowym, przygotowany przez Ministra Sprawiedliwości. Nowością jest automatyczne wygasanie zastawów wpisanych przed 20 laty, chyba że wierzyciel przedłuży ich trwanie. To jedna z najdalej idących reform rejestru zastawów od lat. Według danych Ministerstwa Sprawiedliwości z 2025 r., około 30% wszystkich wpisów ma ponad 20 lat – rejestr staje się nieczytelny i obciąża obrót gospodarczy. Nowelizacja ma to zmienić, wprowadzając mechanizm, który – jak wskazał wiceminister sprawiedliwości podczas konferencji prasowej – „uczyni rejestr żywym i aktualnym narzędziem dla przedsiębiorców”.
Automatyczne wykreślenie zastawu po 20 latach – mechanizm i termin
Projekt przewiduje obligatoryjne wykreślenie zastawu rejestrowego po upływie 20 lat od dnia wpisu – bez potrzeby składania wniosku przez dłużnika czy uzyskiwania zgody stron. „To rozwiązanie mające na celu oczyszczenie rejestru z przedawnionych zabezpieczeń” – czytamy w uzasadnieniu opublikowanym na stronie Rządowego Centrum Legislacji. Wierzyciel może jednak przedłużyć zastaw na kolejne 20-letnie okresy, składając odpowiedni wniosek do sądu rejestrowego przed upływem terminu. Do wniosku należy dołączyć zgodę dłużnika lub stosowną umowę. Brak takiego wniosku skutkuje wykreśleniem z urzędu – procedura ta nie wymaga udziału ani zgody dłużnika. Nowe przepisy wejdą w życie po 6 miesiącach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, co daje wierzycielom czas na przegląd portfeli. Wstępne szacunki Ministerstwa Sprawiedliwości wskazują: w pierwszym roku po wejściu w życie liczba wniosków o przedłużenie może wzrosnąć nawet o 40%.
Konsekwencje dla wierzycieli i dłużników – praktyczne skutki nowelizacji
Dla wierzycieli zmiana oznacza konieczność aktywnego monitorowania terminów wpisów – brak reakcji grozi utratą zabezpieczenia bez możliwości odwrócenia skutków. Dłużnicy zyskują natomiast możliwość „wygaszenia” starych obciążeń bez konieczności składania wniosku do sądu czy uzyskiwania zaświadczeń o spłacie. Poniższa tabela porównawcza ilustruje różnice między stanem obecnym a nowym:
| Stan obecny | Stan po nowelizacji |
|---|---|
| Wykreślenie tylko na wniosek wierzyciela lub po spłacie | Automatyczne wykreślenie po 20 latach, chyba że wierzyciel przedłuży |
| Konieczność zgody dłużnika przy wykreśleniu | Brak wymogu zgody – wykreślenie z urzędu |
| Wysokie koszty sądowe i czasochłonność | Minimalizacja kosztów dla dłużnika; wierzyciel płaci za wniosek o przedłużenie |
Ministerstwo Sprawiedliwości rekomenduje wierzycielom kilka kroków. Po pierwsze: sprawdź datę wpisu w rejestrze zastawów – kluczowy jest dzień pierwotnego wpisu, nie przedłużenia. Po drugie: jeśli do upływu 20 lat pozostało mniej niż 6 miesięcy – złóż wniosek o przedłużenie do sądu rejestrowego właściwego dla siedziby zastawcy. Po trzecie: do wniosku dołącz zgodę dłużnika lub umowę stanowiącą podstawę przedłużenia.
Jak prognozują eksperci rynku prawniczego, cytowani w projekcie, liczba postępowań sądowych o wykreślenie zastawu znacząco spadnie. W pierwszym roku po wejściu w życie nowelizacji liczba wniosków o przedłużenie może wzrosnąć nawet o 40% w stosunku do obecnej średniej rocznej.
Czy automatyczne wykreślenie zastawu po 20 latach ułatwi obrót gospodarczy, czy raczej zagrozi pozycji wierzycieli, którzy nie zdążą przedłużyć zabezpieczenia? Odpowiedź na to pytanie poznamy w praktyce, gdy przepisy wejdą w życie. Już teraz warto, aby przedsiębiorcy i kancelarie prawne przeanalizowali swoje rejestry zastawów pod kątem zbliżających się 20-letnich terminów.
