Czy darowizna jest dzielona przy rozwodzie?

Najkrótsza odpowiedź brzmi: nie zawsze. Jeżeli darowizna została przekazana tylko jednemu małżonkowi, co do zasady wchodzi do jego majątku osobistego na podstawie art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sam rozwód tego nie zmienia.

Problem zaczyna się zwykle później. Darowany dom, mieszkanie, działka albo pieniądze mogą należeć wyłącznie do jednego z małżonków, ale przez lata bywają utrzymywane, remontowane albo powiększane ze wspólnych środków. Wtedy spór nie dotyczy już samej własności, lecz rozliczenia nakładów.

1. Najpierw ustal adresata darowizny

   To punkt wyjścia. Jeżeli darczyńca wskazał jednego małżonka, darowizna trafia do jego majątku osobistego. Inaczej jest tylko wtedy, gdy z treści darowizny wynika, że miała zasilić majątek wspólny albo została przekazana obojgu małżonkom.

2. Oddziel majątek wspólny od wyjątków

   Art. 31 § 1 wyznacza granice majątku wspólnego. Z kolei art. 34 wprowadza ważny wyjątek: przedmioty zwykłego urządzenia domowego, służące obojgu małżonkom, mogą wejść do majątku wspólnego nawet wtedy, gdy pochodzą z darowizny, chyba że darczyńca wyraźnie postanowił inaczej.

3. Policz nakłady ze wspólnych pieniędzy

   Nawet gdy darowizna nie podlega podziałowi, art. 45 § 1 pozwala rozliczyć zwrot nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty. W praktyce to najczęstszy punkt zapalny: nie kto jest właścicielem, lecz kto finansował remont, wykończenie, utrzymanie albo inne wydatki związane z darowaną rzeczą.

Praktyczna zasada: najpierw ustala się, czy darowizna należała do majątku osobistego czy wspólnego. Dopiero potem bada się, czy i w jakim zakresie trzeba rozliczyć wspólne pieniądze wydane na tę rzecz.

Najwięcej sporów nie dotyczy samego faktu darowizny, lecz pieniędzy włożonych w nią już w trakcie małżeństwa.

W sprawach o darowiznę przy rozwodzie najważniejsze są szczegóły: treść umowy, status obdarowanego i dowody na to, z jakich pieniędzy finansowano późniejsze wydatki.

Jak treść umowy darowizny wpływa na podział majątku przy rozwodzie

Przy nieruchomościach decydujące znaczenie ma akt notarialny. To on odpowiada na pytanie, czy po rozwodzie spór dotyczy samej nieruchomości, czy tylko pieniędzy wyłożonych później na jej utrzymanie albo ulepszenie. Ustne ustalenia rodzinne mają mniejsze znaczenie niż to, co rzeczywiście zapisano w dokumencie.

1. Najpierw przeczytaj, kogo wskazał darczyńca

   W akcie notarialnym powinno być jasno wskazane, kto jest obdarowanym. Jeżeli wpisano jednego małżonka, to właśnie ten zapis będzie punktem wyjścia do dalszej oceny. Jeżeli obdarowani są oboje, sytuacja wygląda inaczej, bo darowizna może wejść do majątku wspólnego.

2. Porównaj dokument z późniejszym sposobem korzystania z rzeczy

   Sąd nie kończy analizy na samym akcie. Znaczenie mają też późniejsze działania stron, ich oświadczenia oraz sposób korzystania z nieruchomości. Gdy zapis jest niejednoznaczny, liczy się cały kontekst, ale to nadal dokument pozostaje najważniejszym punktem odniesienia.

3. Po rozwodzie nie zakładaj pełnej swobody rozporządzania udziałem

   Brak wcześniejszego podziału majątku po rozwodzie nie daje automatycznie pełnej swobody darowania udziału w domu, który wcześniej należał do wspólności ustawowej. Darowizna takiego udziału może zostać uznana za bezskuteczną wobec byłego małżonka, jeżeli narusza jego prawa.

4. Dopilnuj ujawnienia zmiany właściciela w księdze wieczystej

   Sama umowa darowizny nie zamyka sprawy. Przy nieruchomości trzeba jeszcze zadbać o ujawnienie zmiany właściciela w księdze wieczystej. Brak wpisu utrudnia późniejsze wykazanie stanu prawnego i zwiększa ryzyko dodatkowego sporu.

Czy rodzaj darowizny ma znaczenie przy rozwodzie

Tak, ale nie dlatego, że sama nazwa czynności coś rozstrzyga. Kluczowe jest to,kto został obdarowany. Inne skutki wywoła darowizna przekazana dziecku, inne darowizna przyjęta przez małoletnią córkę, a jeszcze inne przekazanie majątku po rozwodzie byłej synowej albo byłemu zięciowi.

Największa różnica nie wynika więc z etykiety „darowizna”, lecz z osoby obdarowanej. Jeżeli obdarowanym jest dziecko, taki składnik co do zasady pozostaje poza podziałem majątku małżonków. Jeżeli obdarowana jest osoba małoletnia, trzeba jeszcze sprawdzić wymogi ochronne. Po rozwodzie, przy przekazaniu byłej synowej albo byłemu zięciowi, na pierwszy plan wysuwają się skutki podatkowe.

Który wariant najłatwiej wyłączyć z podziału majątku?

Najprościej działa darowizna przekazana dziecku, bo nie zasila majątku wspólnego małżonków. Przy darowiźnie dla małoletniego dziecka trzeba dodatkowo sprawdzić wymogi proceduralne. Jeżeli przekazanie następuje po rozwodzie na rzecz byłej synowej albo byłego zięcia, trzeba pilnować skutków podatkowych, w tym limitu 36 120 zł i warunków zwolnienia pełnego.

W praktyce to właśnie prawidłowe wskazanie obdarowanego najczęściej ogranicza późniejszy konflikt.

Darowizna od rodziców i innych osób – co decyduje o jej podziale

Darowizna od rodziców nie działa przy rozwodzie według osobnych zasad. O wszystkim nadal decyduje to, komu została przekazana i co później działo się z darowanym składnikiem. Sam rodzinny charakter przekazania nie sprawia ani że rzecz automatycznie wchodzi do podziału, ani że jest całkowicie „nietykalna”.

Czy darowizna od rodziców podlega podziałowi przy rozwodzie

Nie tylko dlatego, że pochodzi od rodziców. Jeżeli rodzice darowali rzecz jednemu z małżonków, co do zasady trafia ona do jego majątku osobistego. Jeżeli obdarowani byli oboje, sytuacja może wyglądać inaczej. Potem dochodzi jeszcze pytanie o nakłady ze wspólnych pieniędzy.

Przy darowiźnie od rodziców najpierw bada się konstrukcję samej darowizny, a dopiero potem to, jak rzecz była używana i finansowana w małżeństwie.

Źródła

• Rodzinne darowizny. Przelewy od byłego męża mogą być zwolnione z podatku – rp.pl
• III RC 49/18 – uzasadnienie Sąd Rejonowy w Zwoleniu z 2019-02-12
• II Ca 1453/19 – zarządzenie, uzasadnienie Sąd Okręgowy w Szczecinie z 2020-07-20
• I ACa 230/19 – wyrok z uzasadnieniem Sąd Apelacyjny w Poznaniu z 2020-02-12