Podział majątku to jedna z najważniejszych kwestii prawnych, z którą muszą zmierzyć się małżonkowie po ustaniu wspólności majątkowej. Co ważne, nie zawsze konieczne jest dokonywanie podziału całego majątku od razu – prawo przewiduje możliwość częściowego podziału majątku wspólnego małżonków. Niniejszy artykuł szczegółowo przedstawia zagadnienie częściowego podziału majątku u notariusza, wyjaśniając jego istotę, podstawy prawne oraz praktyczne aspekty tego rozwiązania.
Czym jest częściowy podział majątku wspólnego małżonków
Częściowy podział majątku wspólnego małżonków to procedura, w której małżonkowie decydują się na podział tylko wybranych składników majątku wspólnego, pozostawiając pozostałe elementy do późniejszego rozliczenia. To rozwiązanie polega na tym, że nie dzieli się całego majątku, a tylko określone, konkretne składniki wchodzące w jego skład. Jest to alternatywa dla tradycyjnego całościowego podziału, który obejmuje wszystkie elementy majątku zgromadzonego w trakcie trwania małżeństwa.
Warto podkreślić, że co do zasady sądowy podział majątku wspólnego powinien obejmować całość majątku. Jednak zgodnie z przepisami prawa, częściowy podział majątku jest możliwy wyłącznie z ważnych i uzasadnionych powodów. Sąd ma obowiązek indywidualnie ocenić, czy w danej sytuacji te ważne powody zaistniały.
Kiedy można dokonać częściowego podziału majątku wspólnego
Aby dokonać jakiegokolwiek podziału majątku wspólnego, konieczne jest uprzednie ustanie wspólności majątkowej między małżonkami. Nie można dokonać podziału majątku wspólnego, dopóki trwa wspólność majątkowa2. Wspólność majątkowa może ustać w wyniku:
- śmierci jednego z małżonków
- orzeczenia rozwodu
- orzeczenia separacji
- ustanowienia rozdzielności majątkowej w drodze umowy (zawarcie intercyzy)
- orzeczenia sądu na żądanie jednego z małżonków2
Po ustaniu wspólności majątkowej małżonkowie mogą zdecydować się na częściowy podział majątku, szczególnie w sytuacjach, gdy potrzebują pilnie rozwiązać kwestię własności konkretnych składników majątkowych, a co do pozostałych nie mogą dojść do porozumienia lub ich podział wymaga więcej czasu i przygotowań.
Podstawy prawne częściowego podziału majątku wspólnego
Możliwość dokonania częściowego podziału majątku wspólnego małżonków wynika z przepisów art. 1038 Kodeksu Cywilnego w związku z art. 46 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego. Zgodnie z tymi przepisami, częściowy podział majątku jest możliwy wyłącznie z ważnych i uzasadnionych powodów.
Art. 46 KRO wskazuje, że do podziału majątku stosuje się przepisy o wspólności majątku spadkowego oraz przepisy o dziale spadku. Z kolei art. 1038 KC stanowi, że z ważnych powodów dział spadku może być ograniczony do jego części – co przez analogię umożliwia również częściowy podział majątku wspólnego małżonków.
Umowa o częściowy podział majątku wspólnego – forma i wymogi
Częściowy podział majątku wspólnego może być dokonany zarówno na drodze sądowej, jak i poprzez zawarcie umowy między małżonkami. Umowa o częściowy podział majątku wspólnego jest często preferowanym rozwiązaniem ze względu na swoją elastyczność i szybkość.
Forma umowy o częściowy podział majątku
Co do zasady, umowny podział majątku wspólnego może być dokonany przez małżonków w dowolnej formie (nawet ustnej). Istnieją jednak ważne wyjątki od tej reguły:
- Jeśli umowa o częściowy podział majątku dotyczy nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego, musi być zawarta w formie aktu notarialnego1
- Gdy w skład dzielonego majątku wchodzi przedsiębiorstwo, potrzebna jest forma pisemna z podpisami notarialnie poświadczonymi
- Jeśli w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość albo jest ono objęte zarządem sukcesyjnym, wymagana jest forma aktu notarialnego
Treść umowy o częściowy podział majątku wspólnego
Umowa o częściowy podział majątku wspólnego powinna zawierać:
- Ustalenie składu oraz wartości dzielonych składników majątku wspólnego
- Rozliczenie nakładów i wydatków dokonanych w czasie trwania wspólności z majątku wspólnego na majątki osobiste małżonków
- Rozliczenie długów małżonków spłaconych z majątku wspólnego
- Określenie zasad podziału konkretnych składników majątkowych
Warto podkreślić, że przedmiotem podziału majątku mogą być tylko aktywa, zatem umowa taka nie będzie obejmować długów małżonków.
Częściowy podział majątku u notariusza – procedura i przebieg
Procedura częściowego podziału majątku u notariusza wymaga odpowiedniego przygotowania i zgromadzenia niezbędnych dokumentów. Aby częściowy podział majątku u notariusza został przeprowadzony prawidłowo, małżonkowie muszą być zgodni co do wszystkich elementów umowy.
Warunki konieczne do częściowego podziału majątku u notariusza
Aby strony mogły dokonać częściowego podziału majątku w drodze umowy notarialnej, muszą być zgodne co do:
- składu, stanu i wartości dzielonego majątku
- wartości poszczególnych składników majątkowych
- sposobu podziału konkretnych elementów majątku
- wartości ewentualnych spłat i dopłat
Notariusz nie będzie rozstrzygał sporów między małżonkami dotyczących podziału majątku – jego rola ogranicza się do sporządzenia umowy zgodnie z wolą stron.
Dokumenty potrzebne do częściowego podziału majątku u notariusza
Aby dokonać częściowego podziału majątku wspólnego u notariusza, należy przygotować następujące dokumenty:
- Dokumenty tożsamości małżonków
- Akt małżeństwa
- Dokumenty potwierdzające ustanie wspólności majątkowej (np. prawomocny wyrok rozwodu, umowa o ustanowienie rozdzielności majątkowej)
- Dokumenty potwierdzające własność dzielonych składników majątkowych (np. akty notarialne, umowy, dokumenty rejestracyjne pojazdów)
- Dokumenty potwierdzające wartość dzielonych składników majątkowych (np. wyceny)2
Zalety i wyzwania częściowego podziału majątku wspólnego
Zalety częściowego podziału majątku wspólnego małżonków
- Możliwość szybszego uregulowania statusu prawnego najważniejszych składników majątkowych
- Rozwiązanie pilnych kwestii majątkowych bez konieczności czekania na całościowy podział
- Ułatwienie zarządzania określonymi składnikami majątku
- Możliwość rozłożenia w czasie skomplikowanego procesu podziału majątku
Wyzwania związane z częściowym podziałem majątku
- Konieczność udowodnienia istnienia „ważnych powodów” uzasadniających częściowy podział
- Możliwe komplikacje przy późniejszym podziale pozostałych składników majątkowych
- Potencjalne nierówności w wartości przydzielonych składników majątkowych
Praktyczne zastosowania częściowego podziału majątku
Częściowy podział majątku wspólnego może być szczególnie przydatny w następujących sytuacjach:
- Gdy małżonkowie zgadzają się co do podziału niektórych składników majątku (np. ruchomości), ale mają rozbieżne zdania co do innych (np. nieruchomości)
- Gdy istnieje pilna potrzeba rozporządzenia określonym składnikiem majątku (np. sprzedaży mieszkania)
- Gdy podział całego majątku jest zbyt skomplikowany i czasochłonny ze względu na jego różnorodność i wartość
Warto przytoczyć przykład z praktyki prawnej: „Jednym z ważnych powodów jest np. uznanie konieczności podziału wspólnego mieszkania czy domu, który stanowi podstawę egzystencji rodziny”. W takiej sytuacji częściowy podział majątku może umożliwić rozwiązanie najpilniejszej kwestii mieszkaniowej, odkładając na później podział pozostałych składników majątkowych.
Podsumowanie
Częściowy podział majątku wspólnego małżonków stanowi praktyczną alternatywę dla całościowego podziału majątku, szczególnie w sytuacjach, gdy istnieją ważne powody przemawiające za pilnym uregulowaniem własności określonych składników majątkowych. Umowa o częściowy podział majątku wspólnego, sporządzona u notariusza, może znacząco przyspieszyć i ułatwić ten proces, pod warunkiem zgodności małżonków co do wszystkich jej elementów.
Częściowy podział majątku u notariusza wymaga jednak spełnienia określonych wymogów formalnych, szczególnie gdy dotyczy nieruchomości lub przedsiębiorstwa. Dla zapewnienia skuteczności i ważności takiej umowy, warto skonsultować się z profesjonalnym prawnikiem lub notariuszem, który pomoże w prawidłowym przygotowaniu i przeprowadzeniu całej procedury.
Jak zauważają eksperci: „Podział majątku bywa bardzo często niełatwą przeprawą, a czasem nawet długą i żmudną batalią sądową”. Dlatego częściowy podział majątku może być rozsądnym rozwiązaniem, umożliwiającym stopniowe i przemyślane regulowanie spraw majątkowych po ustaniu wspólności majątkowej.
[1]: https://www.pannotariusz.pl/umowa-o-podzial-majatku/
[2]: https://notariusz-centrum.pl/podzial-majatku
[3]: https://notariuszdabrowa.com/umowa-o-podzial-majatku-wspolnego.html
[5]: https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-postepowania-cywilnego-16786199/art-567
